Ostrvo Sveti Nikola (Školj) je bila oaza mira i i životnih sokova, priča nam jedan od rijetkih preostalih starogradjana Budve Dalibor Antonioli.

„Sjećam se cvrkuta ptica i ostrvskog cvijeća, poznatog budvanskog ljiljana kojeg su čak i botaničari zaboravili. To je ostrvo za mene neka vrsta ikone i amajlije Budve, jer je davalo samobitnost cijelom ambijentu. Čim bi stupio na ostrvo, čovjek bi se izliječio od te ljepote“, priča Antonioli.

Na Školju su se tokom vjekova organizovale gradske svečanosti, posebno za praznik Sv.Nikole, zaštitnika pomoraca. Stari spisi čuvaju sjećanje na fešte koje su u slavu ostrvskog zaštitnika počinjale služenjem mise, nakon čega je slijedila pučka gozba od brodeta, ribe s gradela, vina i rakije u izobilju do pred noć. Iz jednog od sačuvanih zapisa čitamo:

„Svaka obitelj je donijela posudje od kužine i tu se peklo jagnjadi, varila govedina i kokoši – slasti botiljerije – uprav kao svadba – i proveli smo cijeli dan ispod tende. Sofra divota je gledat. Družba veća od 200, pjevanje, zdravica do volje. Mužari gruvahu, a svježi vjetrić ladjaše naše glave od vina, položaj romantičan…“.

U čast sveca je oko 1096. godine francuski krstaš prezimenom Raimondo nakon svog povratka iz krstaških ratova na ostrvu podigao crkvicu. Kasnije je tu nastalo groblje na kojem su počivali mnogi Budvani jer je odlazak iz Starog grada u polje bilo opasno zbog raznih opsada. Taj običaj se nastavio čak do početka 19.vijeka.

Ostrvo je bilo vlasništvo budvanske vlastele do 1610, a zatim crkve Sv.Ivana Krstitelja do 1802. kada je rasprodat seljacima opštine paštrovske, najviše sela Bečići. „U vlasništvu katoličke crkve ostalo je onoliko koliko je ogradjeno zidom“, pišu arhivske knjige.

Vjerski obredi u ostrvskoj crkvici nisu se obavljali od 1940, da bi nakon više od pola vijeka, 1997. održavanjem mise ta tradicija obnovljena.

Za ostrvo je nekada bila vezana i tunja, a još se početkom nove ere u jednom od zapisa Plinija pominje da je budvanski zaliv bio toliko velik da se u njemu mogla sidriti skoro cijela rimska flota. „Iz toga se naslućuje da je tunja, koja je danas „prečica“ od Sv.Nikole do Budve, postojala kao neka brana, i da se zahvaljujući tome moglo bezbjedno sidriti brodovlje“, kaže Antonioli.

Ostrvo je tokom prošlog vijeka bilo popularno izletište ne samo Budvana već i inostranih turista, jer je predstavljalo izuzetnu ekološku vrijednost. „Na njemu je bilo drveća kojeg nećete naći drugdje. Tu još uvijek postoje četiri stabla pinusa maritima, drugdje su uništeni. Na žalost, ostala stabla su posječena zarad izgradnje , pa ove preostale bi trebalo zaštiti“, upozorava Antonioli, koji smatra da bi trebalo sačuvati ostrvo kao ekološku cjelinu nemjerljive turističke vrijednosti.

No, kolika je danas nebriga za Školj, vidi se i po tome što niko nema tačan podatak o postojanju jelena lopatara i muflona koji su na ostrvo doneseni sa Briona osamdesetih godina prošlog vijeka. U Lovačkom društvu Primorje, koje gazduje nad oko pet hiljada hektara zemlje, daju o tome kontradiktorne procjene, od onih da su životinje poslednjih godina potpuno istrijebljene, pa do tvrdnji da su na ostrvu nedavno vidjeni i jeleni i mufloni. No logično je da bi se za tri decenije, da nije bilo krivolova, ove životinje na ostrvu razmnožile i da bi, zahvaljujući ostrvskoj konfiguraciji i vrsti rastinja, bile lako vidljive čak iz barke.

Ostrvo se i medijski degradira uništavanjem njegovog viševjekovnog imena. Zbog nepoznavanja i nepoštovanja kulture i tradicije budvanskog nasljedja, mediji za ostrvo koriste imena nekih dalekih ostrva koji nemaju mnogo veze s Jadranom ili mediteranskim toponimima.

„Ljudi koji ne poznaju ovaj kraj zovu ostrvo Havaji, što je nonsens, ono je oduvijek bilo ostrvo Sv.Nikola, ili Školj, kako su mu tepali mještani“, podsjeća Antonioli.

(foto: Ante Urban)