I ovog ljeta američki brod “Hercules” istražuje podvodne arheološke lokalitete u Boki Kotorskoj i na otvorenom moru, blizu ulaza u zaliv.

“Herkules” koristi multislajd sonar i ronioce na daljinsko upravljanje, a jedan dan istraživanja košta 25 hiljada dolara.

Riječ je o brodu fondacije „RPM Nautical“ sa Floride koji je prošle godine započeo istraživanje tokom kojeg su pronadjene dvije olupine antičkih brodova sa amforama. Ovo istraživanje odvija se uz saradnju Ministarstva kulture Crne Gore, američke ambasade, Regionalnog centra za obuku ronilaca i podvodno deminiranje iz Bijele, te Regionalnog zavoda za zaštitu spomenika kulture iz Kotora.

Ljubitelji podmorja pamtiće 2009. godinu po otkriću do sada najdragocjenijih hidro-arheoloških lokaliteta u Boki Kotorskoj – olupina dva rimska teretna broda, kao i rješenjem vijek duge misterije o konačnom odredištu njemačke podmornice U-72 iz Prvog svjetskog rata.

Za ta otkrića je zaslužan američki istraživački broda “Hercules” sa stručnjacima iz fondacije “RPM Nautical” (Florida), koji su saradjivali sa arheolozima kotorskog Regionalnog zavoda za zaštitu spomenika kulture. Medjutim, ova važna otkrića ukazala su na manjak arheologa-ronilaca ili centra za podvodnu arheologiju u Crnoj Gori, kao i nedostatak zaštite kulturološke riznice na dnu zaliva. Neprocjenjivom bogatstvu nedostaje ne samo zakonska, već i fizička zaštita kroz postavljanje čeličnih kaveza čime bi se mogle formirati podmorske arheološke muzejske cjeline.
Tako bi Boka postala hidroarheološki izazov za turiste-ronioce, zahvaljujući ostacima potonulih gradova, olupina brodova, amforištima. Mediji kao primjer sličnih projekata navode Hrvatsku, gdje su zaštićeni antički lokaliteti potopljenih rimskih brodova sa amforama kod Lastova, Raba, Paga, Žirja, Umaga i Rogoznice.
Poznavaoci podmorja tvrde da i crnogorski Jadran obiluje hidroarheološkim nalazištima, od Risna – gdje je ronjenje zabranjeno bez posebne dozvole, preko amforišta u blizini Gospe od Škrpjela i Gospe od Milosti, do akvatorijuma oko Svetog Marka. Poznato je, na primjer, da se kod rta Kobila nalaze ostaci turske galije iz 16.vijeka, a da u blizini Dobreča i Mamule leži austrougarski trgovački brod „Tifani”, potonuo 1917.

Mediji podsjećaju da je najatraktivija i najveća olupina u zalivu krstarica Austrougarske “Kaiser Franz Joseph I” koja je potonula u oluji oktobra 1919. godine kod uvale Cipavica, na ulazu u Boku. No, kako se ta pozicija nalazi u teritorijalnim vodama Hrvatske, za zaron na 98 metara do olupine od preko četiri hiljade tona, danas je najveća prepreka administracija.

Čekajući da Crna Gora upozna i zaštiti svoje podmorje, čini se da značaj kulturno-istorijskog nasljedja na dnu Jadrana uvidjaju prvenstveno stranci.Tako su osim Amerikanaca ove godine Boku istraživali i Italijani, koji su u projektu Adricom Star sproveli opsežna okeanografska istraživanja. Podaci o ovom do sada najvećem naučnom projektu istraživanja mora u Crnoj Gori biće prezentovani početkom 2010.