U institucijama za energetsku efikasnost podsjećaju da je energija koja svakodnevno sa sunca padne na zemlju oko 14.000 puta veća od cjelokupne potrošnje čovječanstva. U mediteranskim oblastima, solarni sistemi mogu obezbijediti potrebe za toplom vodom i u znatnoj mjeri za grijanjem, a hoteli ili javne ustanove mogu instalirati sisteme ne samo za sanitarnu toplu vodu ili zagrijavanje prostora, već i za proizvodnju električne energije iz solarne.

Ono bez čega nije moguće govoriti o korišćenju solarne energije je i osavrenjena gradnja koja racionalizuje potrošnju energije kroz niskoenergetske, pasivne i nulte objekte. Na primjer, niskoenergetska kuća (termički dobro izolovana, sa podnim ili zidnim grijanjem i solarnim kolektorima) može u potpunosti obezbjediti toplotu neophodnu za grijanje svog prostora i vode.

U publikaciji Savremeni izraz tradicionalnih kuća u Crnoj Gori, arh. Nebojša Adžić podsjeća da se korišćenjem sunčeve energije u kućama potrošnja može smanjiti za 70 – 90%. Za grijanje klasično gradjenih objekata (bez posebne izolacije) u Crnoj Gori danas se troši 200 – 260 kWh/m2 godišnje. Ako bi se primijenio evropski prosjek ugradnje izolacije, ostvarila bi se uštede i do 100%, napominje Adžić. „Kako energetska potrošnja za grijanje i kondicioniranje vazduha predstavlja najznačajniji dio energetske potrošnje u zgradama, članice EU su propisale količine toplote koje se po m2 stambene površine smiju potrošiti za grijanje, a iznose 80 – 120 kWh/m2 godišnje, sa tendencijom smanjenja do 60 kWh/m2 godišnje.

Medju svojim ciljevima do 2020. godine EU je propisala povećanje energetske efikasnosti i smanjenje potrošnje energije za namanje 20%, kao i povećanje udjela obnovljivih izvora energije na 20% ukupne potrošnje primarne energije. Da nije riječ samo o procentima na papiru, dokazuje primjer bavarskog sela Wildpoldsried koje proizvodi 321% više energije nego što mu je potrebno.

Ovo nije postignuto preko noći – projekat se razvija od 1997. i danas je devet javnih objekata opremljeno solarnim panelima, kao i 190 seoskih kuća. Izgradjeno je četiri peradjivača biogasa i instalirano sedam vjetrenjača. Sa manje od 3,000 stanovnika, Wildpoldsried na ovaj način generira zaradu od oko 4 miliona EUR godišnje.

Naša aktivistkinja Marina Grgurević organizovala je prezentaciju kampanje za srednjoškolce koji izučavaju biodiverzitet kao izborni predmet. Osim o ljudskim djelatnostima i uticajima štetnim po biodiverzitet mora, promjenama koje izazivaju invazivni organizmi poput Caulerpa racemosa, ove buduće čuvare mora upoznali smo sa pojmom Natura2000 i propisima koje će Crna Gora morati ispoštovati (posebno u dijelu zaštite Jadrana) tokom njegove primjene.

Naše mlade sagovornike zanimalo je što će donijeti pilot projekat prvog zaštićenog marinskog područja kod Katiča (Petrovac), te što konkretno pojedinac može učiniti u zaštiti biodiverziteta.

Ima i zainteresovanih za radionicu “Zaštićena područja u moru, biodiverzitet i ronjenje” koju će u Petrovcu uskoro organizovati kotorska NVO Nautilus, inače članica elektronske mreže projekta SOS – Save Our Sea.

Podsjećamo na našu šestomjesečnu aktivnost:
Pripremili smo i realizovali šest emisija o biodiverzitetu, zaštiti Jadrana i našem projektu u svim gradovima Crnogorskog primorja. Radio Budva, Radio Bar, Radio Ulcinj, Radio Jadran (H.Novi), Skala radio (Kotor) i Dux radio (Tivat) su prepoznali važnost ove kampanje i dali nam podršku kroz ustupanje svog medijskog prostora u trajanju od 20 do 120 minuta. U tim terminima gostovali su predstavnici struke, profesori, učenici, ribari, ronioci, jedriličari, nvo aktivisti.

Održane su tri edukativne prezentacije medju najmladjom populacijom – podmlatkom najuspješnijih jedriličarskih klubova u Boki Kotorskoj i srednjoškolcima koji u Budvi izučavaju biodiverzitet kao izborni predmet. Bili smo i dio zvaničnog programa omladinskog prvenstva Crne Gore u jedrenju, koje je okupilo osim najboljih domaćih, i najjbolje mlade jedriličare iz regiona.

Štampan je flajer sa najnovijim lokacijama Caulerpa racemosa koje je evidentirao Institut za biologiju mora iz Kotora, a koji je učesnicima kampanje dao osnovne smjernice o štetnosti te invazivne alge i načinima prevencije.

Oformili smo internet mrežu institucija, klubova, organizacija i pojedinaca s ciljem razmjene informacija koja neće prestati sa završetkom ovog projekta.

Podsjećamo na neke od segmenata  kampanje

Sajam ekologije

Budva

Tivat

Bar

Projekat je realizovan u okviru regionalnog projekta

Partnerske akcije za zaštitu biodiverziteta na zapadnom Balkanu

]]> http://www.montenegreen.com/featured-articles/zavrsetak-kampanje/feed/ 0 http://www.montenegreen.com/featured-articles/devastacija-perazica-dola/ http://www.montenegreen.com/featured-articles/devastacija-perazica-dola/#comments Fri, 09 Sep 2011 10:00:31 +0000 Jasna http://www.montenegreen.com/?p=3669 Mještani i vikendaši Perazića dola potpisivali su tokom avgusta peticiju za zaštitu i očuvanje zdrave životne sredine u toj uvali. Do prije desetak godina, kada je počela intenzivna divlja gradnja, Perazića do je bio medju najljepšim mjestima na Budvanskoj rivijeri. Danas je primjer devastacije koja se odvijala godinama naočigled svih.

Najnovijom peticijom mještani žele apelovati da državni organi obezbijede zdravu životnu sredinu i spriječe dalje devastiranje uvale. Njaveći krivci za to su, prema mišljenju mještana, investitori apartmanskog naselja Bankada i hotela As, zbog kojih se fekalije direktno izlivaju u more. Time se krši zakon o obaveznom prečišćavanju otpadnih voda, a prije gradnje nije izvršena ni procjena uticaja na životnu sredinu.

Podsjetimo, hotel As je prodat 2003. godine, i od tada traje agonija izgradnje gigantskog objekta na pjenu od mora, koja je potpuno obustavljena poslednjih nekoliko godina. I umjesto da se zbog kršenja rokova raskine ugovor sa investitorom, Vlada ih je iz godine u godinu produžavala sa novim obećanjima. U medjuvremenu, geografija i podmorje priobalnog dijela uvale u potpunosti su izmijenjeni, tvrde potpisnici peticije:

“Plaže su zatrpane stijenama i građevinskim otpadom, komadima betona sa zarđalom armaturom i đubretom koje su građevinari bacali u more. Kao pripremu za ljetnju sezonu 2011. zakupac Velike plaže je bio prinuđen da iznese više od 100 kamiona šuta i kamenja i donese isto toliko pijeska. Mala plaža, nekada posuta sitnim šljunkom i pijeskom, sada više ne postoji u takvom obliku! Tokom rekonstrukcije hotela As uništen je sistem za prečišćavanje otpadnih voda 60 kuća postojećeg naselja, a novi nije napravljen. Fekalije iz naselja sada otiču u more preko potoka, koji je jedini ’prečišćivač’, pa se slivaju na plažu”. Ovim se ne ugrožava samo ambijent i ljepota kamenih kuća koje su gradjene šezdesetih godina prošlog vijeka, već i zdravlje svih koji se kupaju na plažama u Perazića dolu.

Mještani zahtijevaju da investitor hotela As obezbijedi sistem za prečišćavanje otpadnih voda i reguliše odliv daleko od obale i kupališta, a u cilju trajne zaštite prirode u uvali ograniči gradnja tako da dozvoljena maksimalna spratnost bude najviše tri etaže (suteren, prizemlje i sprat).

Plovilo dugačko 30 m je najvjerovatnije prevozilo vino iz Albanije u Francusku, jer je Ilirija, čiji je dio bila i današnja Albanija, bila veliki snabdijevač vina zapadnog Mediterana. Pronadjene amfore su očuvane, ali ne i njihovo vino jer su čepovi posuda uništeni. Arheolozi procjenjuju da je riječ o jednoj od deset najinteresantnijih olupina do sada pronadjenih u Mediteranu.

Mediji podsjećaju da je početkom godine arhološko istraživanje na Kritu otkrilo i nova saznanja o plovidbi Mediteranom. Na sjevernom dijelu Krita kod Plakiasa, otkriveno je paleolitsko oruđe staro 130.000 godina, što pobija dosadašnj procjene da su ljudi nastanili Kipar, grčka ostrva i Sardiniju prije 12.000 godina.

Ovo novo otkriće preispitaće dosadašnje teorije o tome na koje su načine ljudi u prošlosti putovali Mediteranom je je Krit star više od pet miliona godina, pa istraživači zaključuju da su tvorci paleolitskog oruđa stigli na to područje brodom. Nalazi pokazuju da su naši preci imali bolja pomorska tehnološka znanja i vještine nego što se dosada mislilo. (izvori: AP/HRT)

A kako su se sticale pomorske vještine na našem dijelu Jadrana proteklih vjekova pročitajte u knjizi Plovidba kapetana Iva Visina oko svijeta.

Pročitajte i o istraživanjima u crnogorskom dijelu Jadrana proteklih godina, o petogodišnjem američko-crnogorskom istraživačkom projektu istraživanja podmorja u Boki Kotorskoj i na Maljeviku, lokalitetu kod Bara.

Foto: RPM Nautical F/Pomorski muzej

U klasi Optimist najbolji je bio Balša Dojkić iz JK Delfin, dok je u klasi Laser Standard najbrži Milivoje Dukić iz hercegnovskog JK Jugole Grakalić, koji se priprema za Olimpijadu i obećava da će ispuniti normu. Dukić će se naredna tri mjeseca pripremati za Svjetsko prvenstvo u Australiji, koje vodi u kvalifikacije za Olimpijske igre.

Jedno od prvih mjesta osvojila je i ekipa iz Hrvatske, a njen vodja Roko Mustra očekuje da će i nekoliko mladih jedriličara iz Splita takodje ostvariti olimpijsku normu i plasirati se za najveće svjetske regate. Predsjednik JK Delfin Tivat Jovo Radonjić, koji je bio domaćin ovog prvenstva, zadovoljan je što je plan od osam planiranih jedrenja ostvaren i već za oktobar najavljuje organizaciju nove regate u tivatskom zalivu.

Osim što su odlični organizatori i sjajni domaćini, tivatski Delfini su i meštri od teće.

Treba reći i da se tradicija ovog mediteranskog, olimpijskog i ekološkog sporta održava u Crnoj Gori isključivo zahvaljujući entuzijazmu zaljubljenika u jedrenje. Podrška kako novčana tako i druge vrste najčešće izostaje, pa su mnogi klubovi na ivici egzistencije i nemaju mogućnosti da svoje jedriličare pošalju na medjunarodna takmičenja. Istvremeno, troše se desetine hiljada eura na “invazivne” sportove, kao što je na primjer kuglanje.

O tome kakav odnos imamo prema mediteranskoj tradiciji koju čuva jedrenje, a koje je -naglasimo- i ekološki sport, govori odnos medija prema ovakvim takmičenjima: jedna televizija je, na primjer, umjesto slike jedara u Boki (koja je i ekskluzivna turistička promocija u jeku sezone) u svojoj informativnoj emisiji objavila da je u Tivtu “povodom jedne regate” ali nas je umjesto o ovim sjajnim mladim sportistima izvijestila o “nezvaničnim saznanjima” dje je i s kim je izvjesni lik iz najnovije sapunske trakavice. O regati, jedrenju i jedriličarima ni riječi, ni kadra.

Sa podmlatkom jednog od najtrofejnijih jedriličarskih klubova razgovarali smo o biodiverzitetskoj zaštiti Jadrana kroz primjer invazivne alge Caulerpa racemosa („tumor Mediterana“ ) koja se do danas proširila na 12 lokacija uz 10 km Crnogorske obale.

Uz preporuke o načinima prevencije njenog širenja, inženjer pomorstva Siniša Luković je mladim zaljubljenicima ovog olimpijskog i mediteranskog sporta govorio i o najčešćim uzrocima zagadjenja mora koje izaziva čovjek. Prezentovani su uzroci i posljedice sve češćih ekoloških incidenata u Boki Kotorskoj i njihov uticaj na biodiverzitet mora. Razgovor je pokazao da su i naši najmladji, uzrasta od 8 do 14 godina, već imali prilike da svjedoče izlivanjima nafte i sličnim zaprljanjima u zalivu koja ostaju nekažnjena.

Podsjetimo, osim invazivnih vrsta, balastnih voda i betonizacije obale, glavni uzroci ekoloških incidenata zagadjenja mora u Boki Kotorskoj su nedozvoljeni naftni i hemijski ispusti, te otpad koji se nekontrolisano izbacuje sa brojnih plovila.

Edukativni segment kampanje SOS Save Our Sea nastavljen je predavanjem o biodiverzitetu i njegovoj zaštiti na Jadranu za učesnike Državnog prvenstva Crne Gore održanog od 12. do 14. avgusta u Tivatskom akvatoriju. Na predavanju je bilo 50-ak najboljih mladih jedriličara Crne Gore iz klubova „Jovo Dabović“- Baošići, „Jugole Grakalić“- Herceg Novi, „Lahor“- Kotor i “Delfin” Tivat (uzrasta od 8 do 20 godina) koji su se takmičili u klasama Optimist, Laser, Laser Radial i Laser Standard.

Prezentacija je imala i regionalni karakter jer su medju učesnicima prvenstva bili i sportisti iz susjednih država – članovi klubova iz Hrvatske („Marina“- Kaštela, „Mornar“- Split, „Zagreb“- Zagreb), te Srbije („Gemax“- Beograd i „Metalac“- Smederevo). Mlade sportiste smo upoznali sa osnovnim pojmovima biodiverziteta i Nature 2000, neophodnosti zaštite mora na primjeru invazivne vrste Caulerpa racemosa, kao i mjerama prevencije protiv njenog širenja.

Učesnicima (kasnije i gostima svečanog proglašenja pobjednika) podijeljena je publikacija sa mapom do sada otkrivenih lokacija Caulerpa racemosa duž Crnogorskog primorja.

Kampanja „SOS Save Our Sea“ je dio Partnerskih akcija za zaštitu biodiverziteta zapadnog Balkana, koje su pokrenuli WWF, Green Home iz Podgorice, Sunce iz Splita i Mladi istraživači Srbije. Kroz lokalne grantove kampanju finansira EU.

Jedan od primjera je priobalje oko Sv. Stefana koje po inerciji mnogi nazivaju ”najekskluzivnijim dijelom Crnogorskog primorja”. Osim što je njegova nekadašnja vizuelna jedinstvenost narušena divljom gradnjom, ona za posljedicu ima i konkretne štetne posljedice po ekologiju mora: godinama se, naime, na lijevoj svetostefanskoj plaži izlivaju fekalije, jer ekipe vodovoda tehnički ne mogu da na kanalizacioni sistem prikopčaju četiri višespratne zgrade.

Prema riječima mještana, te zgrade imaju septičke jame na samoj plaži koje se tokom noći prazne ispuštanjem fekalija u more. Njihovi pozivi inspekcijama, medjutim, nikada nisu rezultirali kaznama za takve prekršioce, a u gradskom Vodovodu kažu da je dugoročno rješenje moguće postići jedino izgradnjom staze lungo mare.

Ova crna ekološka tačka na Budvanskoj rivijeri nije od juče – posljedica je neplanske izgradnje tokom poslednje decenije, kada je do pjene od mora izgradjeno dvadesetak višespratnica, koje u najvećem procentu nisu priključene na kanalizacionu mrežu. Svetostefansko naselje Šumet tako je jedno od navećih divljih gradilišta koje još uvijek čeka urbanističko “uklapanje”, što je u našim uslovima uvijek do sada rezultiralo samo legalizacijom stanja na terenu.

Ni primjer Sv.Stefana ili afere Zavala, kao ni mnoge druge slike nepopravljive devastacije duž Budvanske rivijere, nisu nam dovoljan nauk – u avgustu je usvojen Detaljni urbanistički plan Budva Centar kojim se predvidja izgradnja višespratnica uz samo more, pa će i legendarna plaža Mogren, nekada poznata po pješčanim uvalama u zelenoj oazi, dobiti u svom neposrednom zaledju betonske kutije za stanovanje.

„To su gotovo bili zimski uslovi penjanja koji su zahtijevali upotrebu dereza, cepina, hodanje u navezi”, pričaju nam Antonio i Ivo koji su za šest dana popeli Kastor (4226 mnv) i Gran Paradiso (4061).

Alpi povezuju osam država od mediteranskih obala Francuske do Slovenije na prostoru od 250 000 km² i sa vrhovima preko 4,000 m. Zbog raznih klimatskih oblasti, u Alpima postoji veliki broj prirodnih staništa, od onih karakterističnih za Centralnu Evropu do visokih nordijskih regija. Tako su Alpi dom za oko 30,000 životinjskih i 13,000 biljnih vrsta, pa je masiv jedna od najvažnijih regija zaštićenog biodiverziteta u Evropi. Zanimljivo je da se Crna Gora oslanja na “južne Alpe”. Zbog geološki jednakog sastava i sličnih predjela kao na Alpima, geograf Jovan Cvijić tako je nazvao Prokletije.

“Prokletije su atraktivne jer su jako lijepe, ali istovremeno i jako opasne planine, kao i Alpi. Sličnosti dva masiva su velike, s tim što je onaj srednje-evropski visočiji za dvije hiljade metara (Mont Blanc 4,810 mnv)”, kaže Antonio. Kakav je pogled sa Alpa na Evropu?

“ Alpski vrhovi su gotovo stalno u oblacima, tako da se sa njih samo vide ostali vrhovi kako štrče iznad oblaka kao neka usamljena ostrva”, opisuju tivatski planinari.

Masiv Alpa je najveći u Evropi i na njemu živi oko dvadeset miliona ljudi.
Njihov odnos prema planini je no što je posebno dojmilo naše sagovornike: planinarenje je masovni sport, a čak na nadmorskim visinama preko 3,500 m nerijetko se sreću roditelji sa djecom. “To su ozbiljne visine jer je tu razrijedjena koncentracija kisjeonika, u svakom udisaju ga je pedeset posto manje nego uz more. Ipak, od malena se najmladji uče da uz svoje roditelje planinare Alpima”, kaže Antonio koji je i pasionirani ronilac. Pitamo ga što je uzbudljivije – roniti ili planinariti? ” I jedno i drugo na svoj način, ali je za mene ipak ronjenje uzbudljivije jer je čovjek u vodi na neki način ”uljez”. U suštini, tu nema neke velike razlike jer se krećemo ”po vertikali” – iznad ili ispod mora”.

Podsjetimo, prošle godine su Ivan i Antonio bili na Kilimandžaru (5895 mnv).
Pogledajte njihovu foto galeriju. (Foto: Ivan Perčin)

Podsjetimo, protekle dvije godine istražena je Boka Kotorska do Bigove, korišćenjem ekosondera i automatskih ronilica, nakon čega su se na dubinama do 100 metara spuštali ronilački timovi. Poredjenja radi, u Crnoj Gori postoje resursi samo za istraživanje na dubinama do 30 metara.

U prve dvije godine projekta, Herkules je obavio 3D mapiranje Boke Kotorske. Medju nalazima su i neka od najznačajnijih arheološkim otkrića u oblasti podvodne arheologije Crnogorskog primorja. Locirao je na dubini od 93 metra grčki brod sa amforama, za koje se pretpostavlja da datiraju od kraja I do sredine II v.n.e. Uz brojna amforišta, otkrivene su i dvije olupine antičkih brodova sa amforama sa kraja V i IV v.p.n.e., kao i dva trgovačka broda iz rimskog perioda.

Zakonom o zaštiti spomenika kulture propisuje da su svi predmeti koji imaju spomeničku vrijednost, pa i oni iz podmorja, vlasništvo države Crne Gore. Osim ovlašćenih stručnjaka, niko ne smije vaditi arheološke nalaze iz mora, pa ni amfore. Za takav pokušaj predvidjena je kazna zatvora do tri godine.

Istraživanja Herkulesa, započeta 2009. godine, trajaće do 2014., a odvijaju se u saradnji RPM Nautikal iz SAD, Regionalnog zavoda za zaštitu spomenika kulture Kotor, Regionalnog centra za obuku ronilaca Bijela i Ronilačkog saveza Crne Gore.

Nacionalni park Durmitor su rodili glečeri, a izdubile rijeke i podzemni tokovi. Osim kanjona Tare, najdubljeg u Evropi i drugog na svijetu, ovaj dio Crne Gore oduzima dah ljepotom jezera i brojnim endemskim vrstama, samo neka od stabala crnog bora na obalama rijeke stara su i preko 400 godina. (Pogledajte i dio našeg arhiva sa splavarenja Tarom.)

Geomorfološke osobine nacionalnog parka – 16 glečerskih jezera, planine i zaravni, različiti u svojim nadmorskim visinama –donose Durmitoru alpsku i mediteransku mikroklimu, a time i veoma raznolike životinjske vrste. 37 endemskih vrsta, šest karakterističnih samo za Durmitor, samo su neki od razloga što je Nacionalni park Durmitor 1980. zaštićen kao svjetska baština.

No neprocjenjive prirodne baštine našeg sjevera ugrožene su aktutnim problemom prekomjerne sječe šuma. Više pročitajte u tekstu Seada Sadikovića. O tome kako i koliko je ova devastacija uticala na biodiverzitet sjevera ne postoje zvanični podaci struke.

Osim što bi trebalo uvezati ekološke interese sjevera i juga, njihov održivi razvoj se mora posmatrati kroz zajednički interes. Iz “morske perpektive” je to održivi turizam. Izletnička ponuda sjevera mogla bi itekako obogatiti ponudu primorskih agencija i hotela, no malo je primjera da se turistima nudi nešto više od jednodnevnog raftinga. A mogućnosti su brojne – pješačke i biciklističke ture, planinarenje, džip safari – ili jednostavno, sa žege pjene od mora nadisati se par kilometara visoko.

Neprocjenjivo prirodno blago sjevera Crne Gore, medjutim, iskorištava se stihijski i nekontrolisano. Niču etno sela koja nastaju bez stručne i finansijske pomoći, pa se tako zovu i gazdinstva okićena plastičnim ogradama i hamburgerom na meniju. Našem sjeveru (kao i jugu) nedostaje dobrih puteva, organizovanog nadzora usluga, ali i kazne za one koji za sobom ostavljaju smeće.

Možda se stvari pokrenu kada shvatimo da je krvotok Crne Gore i sladak i slan.