Želimo da ovo bude mjesto susreta sa svima vama sa kojima dijelimo isti cilj- da Crna Gora postane zelenije mjesto za život. Zato smo za početak izdvojili nekoliko linkova:

EKO VIJESTI – novosti iz Crne Gore i svijeta,
EKO PATROLA – zabilješke o svakodnevici,
MODRO ZELENO – crnogorski jug i njegovo zaledje,
DUBOKO ZELENO – sjever Crne Gore,
URBANO ZELENO – eko urbis,
PUT U ZELENO – turističke razglednice.

montenegreen@gmail.com

Težnja investitora da maksimiziranju profit i izostanak strateških rješenja za odlaganje otpada prijete da cjelokupan prostor opštine, uključujući ekološki i turistički važne prostore u zaleđu, trajno devastiraju vizuleno, ekonomski i ekološki. Principi održivog razvoja (sustainable development) ne samo da se ne poštuju, već se o njima uopšte i ne govori.

Stoga su nevladine organizacije “Nezavisna gradjanska inicijativa” i “Green.me” pokrenule kampanju “Podsticanje selektivnog prikupljanja i obrade otpada u opštini Budva“ kojom se ukazuje moguće rješenje ovog problema putem selektivnog odlaganja, koje je od ove godine i naša zakonska obaveza primjenom novih zakona uskladjenih sa evropskim standardima.

Kampanja će trajati šest mjeseci, a medju aktivnostima su pronalaženje otkupljivača za stari papir, karton i plastiku, utvrditi lokacije za privremena skladišta (reciklažna dvorišta), nabaviti i rasporediti posebne kontejnere, nabaviti posebne kante za papir i distribuirati ih preduzećima koja “proizvode” papir, osloboditi preduzeća sa posebnim kontejenerima plaćanja odvoza smeća za papir i plastiku, pronaći sistem za praćenje i kažnjavanje onih koji neselektivno odlažu otpad.

Projektom “Podsticanje selektivnog prikupljanja i obrade otpada u opštini Budva ” želimo da promovišemo principe održivog razvoja, animiramo javno mnjenje u cilju zaštite životne sredine, modeliramo uticaj civilnog društva u oblasti urbane kulture i povećamo transparentnost u procesu donošenja odluka kojima se utiče na životnu sredinu.

Nosioci projekta su NVO „Nezavisna građanska inicijativa“ i NVO „Green.me“ iz Budve, a partneri projekta su Opština Budva, Javno komunalno stambeno preduzeće „Budva“, Turistička organizacija opštine Budva i Ministarstvo uređenja prostora i zaštite životne sredine.

Projekat je donirala Opštinska komisije za raspodjelu sredstava NVO, u iznosu od 3.000 EUR.

Čak 80 posto morskog otpada dolazi s kopna, a najviše od turizma (36%). Naviše je plastičnog otpada, a alarmantan je podatak da se na svakom kvadratnom kilometru skupilo oko 13,000 komada razne plastike.

Godišnja proizvodnja plastike u svijetu prelazi 300 miliona tona, i raste po stopi od oko deset posto. Ekolozi su izračunali da u moru završi oko 7 miliona tona plastike godišnje. “Današnja produkcija plastičnih boca veća je od triliona, i ako samo 0,00001 posto završi u moru, to je 10 milijardi boca godišnje”, upozorava Kwokal.

Prema Mediteranskom akcijskom planu, svaki stanovnik Sredozemlja u prosjeku godišnje baci u more 250 kilograma otpada, dominantno plastičnog (oko 75 posto). Prema podacima IMO-a, samo putnik s kruzera »proizvede« 3,5 kg čvrstog otpada, dvije plastične boce i dvije limenke dnevno.

Zašto je plastika tako opasna? Najjednostavnije pojašnjeno, plastika pod utjecajem sunca oksidira, tako se lomi i usitnjava do mikroskopskih čestica, koje potom završavaju u morskim organizmima. Još jedan primjer, velike ribe jedu plastične kese jer ih ne razlikuju od prave hrane, pa često ugibaju zbog blokade probavnog trakta.

“Istraživanja su pokazala da je od 14 vrsta riba, u čak osam pronađena plastika. Na primjer, riba list, koja se smatra jednom od najukusnijih delicija, posebno je sklona plastici i stiroporu”, prenosi Vjesnik.

Dodajmo da “Plastično more” danas zaista i postoji na sred Pacifičkog okeana. Tako su naime ekolozi nazvali 1,5 miliona kvadratnih kilometara veliku površinu okeana zagadjenu otpadom.  Zbog pacifičkih struja, većina plastičnog otpada gomila se u toj oblasti i procjenjuje se da je njegova ukupna težina dostigla 100 miliona tona.

Medju institucijama i preduzećima koji se bave zaštitom životne okoline, na sajmu su se predstavile i neke od ekoloških nevladinih organizacija, a grupa gradjana iz Rijeke Crnojevića prikupljala je potpise za peticiju kojom žele skrenuti pažnju javnosti na ekološku prijetnju od zagadjenja u svom mjestu.

“Apelujemo na gradjane da pomognu u rješavanju problema zagadjenja Rijeke Crnojevića u kojoj fabrika za preradu ribe ispušta svoj otpad.
Postavljeni kolektori ne funkcionišu, pa otad ispušten u Rijeku Crnojevića tako dospijeva i do Skadarskog jezera“ – tvrdi se u peticiji grupe gradjana, koja je samo jedna od ekoloških gradjanskih akcija širom Crne Gore.

No, aktivizam i volonterizam još uvijek su izuzeci, a ne pravilo u našoj sredini, pa aktiviste na Sajmu ekologije pitamo kako animirati gradjane da se ukljuce u ekološke akcije.

“Nedostatak volonterizma nije samo karakterističan za Crnu Goru već i zemlje regiona, što je načešće posljedica ekonomskih parametara, ali i nezainteresovanosti. Medjutim, ono što bi trebalo da bude glavni cilj nevladinog sektora je da pokušamo uvjeriti gradjane da se uključe u donošenje odluka, da iskoriste to svoje zakonsko pravo. Mnoge su volonterske akcije uglavnom kratkog daha, jer se bez podrške institucija lako gubi motiv angažovanja“, kaže Aleksandar Perović iz nikšićkog Ozona.

“Na primjer, danas je u svim gradovima veliki problem upravljanje otpadom, i što se dešava – pokušavamo da akcijama animiramo djecu da separatno odvjajaju otpad, oni to i urade, bace otpad u različite kontejnere. A onda vide da dodje kamion koji taj otpad pokupi ponovo zajedno. Da bi priča volonterizma bila uspješna, neophodno je da institucije primjene zakone jer je bez toga teško animirati ljude da rade uzaludan posao. Što mi kao neladina organizacija i ne želimo da radimo, pa smo prekinuli akciju o separaciji otpada dok se ne stvore uslovi da i naš rad bude poštovan”.

Kao jedna od uspješnih ekoloških priča na sajmu je predstavljena Zelena agenda koja je umrežila saradnju tri crnogorska grada Ulcinja, Mojkovca i Nikšića s ciljem zajedničkog rada na lokalnim startegijama održivog razvoja. Mojkovčani su kao pilot projekat radili istraživanje srednjevjekovnog grada Brskovo, u Nikšiću su realizovane akcije edukativnih radionica i čišćenje okoline, dok je u Ulcinju organizovano čišćenje Velike plaže i izrada turističke mape Starog grada.

Tokom Sajma ekologije potpisan je Sporazum o saradnji Univerziteta i Ministarstva uredjenja prostora i zaštite životne sredine, koji će omogućiti zaposlenje apsolventima iz oblasti zaštite životne u nadležnom Ministarstvu.

Ministarstvo i WWF organizovali su i skup o jačanju nacionalnih kapaciteta u Crnoj Gori za uvodjenje Natura 2000. Uz domaće predavače, govorili su eminentni slovenački eksperti Dr. Mladen Berginc i doc. dr. Petera Skoberne iz Ministarstva za životnu sredinu i prostorno planiranje Slovenije.

U NVO Maslinada, koja okuplja 160 maslinara sa oko 14,000 maslina, najavljuju da će ove godine duž Budvanske rivijere zasaditi još 1,000 stabala, uglavnom autohtone sorte žutice. Sade se i neke od uvoznih sorti, poput oblice iz Hrvatske, koja u Paštrovićima ima stotinjak zasada. Riječ je o crnoj, visokoprinosnoj sorti koja daje kvalitetno ulje. “Žutica je ipak naš favorit jer je dugovječna sorta i ima veliki procenat ulja.
Pretprošle godine, na primjer, kada je bila veoma rodna godina, moje masline žutice dale su 28 litara ulja od 100 kila ploda”, priča Mitrović. Za razliku od svojih predaka koji su maslinu samo kastrili, on je danas reže i djubri.

No, da bi se dobilo kvalitetno ulje, osim dobre sorte i umješnosti maslinara treba imati i dobar mlin za masline. A takvih je danas u Paštrovićima samo dva – jedan stari i jedan novoizgradjeni koji će prvu meljavu obaviti ove godine.

Budvanski maslinari godinama pregovaraju sa Opštinom da im izgradi ili ustupi zemljište kao otplatu mlina koji je šezdesetih godina nacionalizovan, a izgradila ga je austrougarska 1905.Gubitak mlinova pratilo je uništavanje maslina pa ih je danas na Budvanskoj rivijeri tek oko 45,000, što je gotovo prepolovljen broj u odnosu na prije pola vijeka. “Naši kažu ne može se razvijati turizam i maslinarstvo, jer treba zemlja za gradnju… pa kako onda to uspijeva Španiji koja je šampion i u turizmu i u proizvodnji maslina? Uspijeva im jer su shvatili da jedno drugo ne isključuje, već pospješuje. Zato oni čak imaju i ministarstvo za podršku maslinarstvu”, kaže Mitrović.

Zato se planeta Zemlja suočava sa globalnom krizom nestanka biljnih i životinjskih vrsta.

Medjutim, sve više se uvidja da je biodiverzitet krvotok održivog razvoja i dobrobiti čovječanstva, i zato su Ujedinjene nacije proglasile 2010-u godinom Medjunarodnog biodiverziteta. Riječ je o životnom lancu koji je od suštinske važnosti za naš ekosistem i snabdijevanje čistom vodom, hranom, gradjevinskim materijalom, gorivima i ljekovima.

Uništavanje biodiverziteta nema pojavnu manifestaciju poput klimatskih promjena kod kojih čovjek na sopstvenoj koži može osjetiti promjenu temperatura, sve češće vremenske nepogode i natprosječno izdizanje mora. Zato godina biodiverziteta treba da nas podsjeti na važnost očuvanja životnog lanca, pa će u tom smislu medjunarodna Unija za očuvanje prirode mjesec februar posvetiti šumama.

Zanimljivosti:

* Evropa je region sa najviše zaštićenih zona na svijetu ali su one relativno male površine. Medju 100,000 područja u 54 zemlje, veličine zaštićenih zona variraju od samo jednog drveta poput Kačje smreke (Godovic, Slovenija) do preko 97 miliona hektara površine Grenlanda. Ipak, 90% zaštićenih područja u Evropi je manje od 100 hektara.

*Više od 70,000 vrsta biljaka se koristi u tradicionalnoj i modernoj medicini.

* Jeste li znali da je na listi biljaka i životinja kojima prijeti istrebljenje upisano 17,291 vrsta? Aktuelni procenat (po broju i brzini) istrebljenja vrsta je i do 1,000 puta veći nego u prošlosti.

(Izvor: International Union for Conservation of Nature)

Geoturizam se definiše kao turizam koji se temelji na geografskim karakteristikama neke oblasti – okolini, kulturi, estetici, nasljedju i prednostima življenja njegovih stanovnika.

National Geographic promoviše geoturizam kao pojam objedinjenog koncepta održivog razvoja i očuvanja prirodnog bogatstva destinacije, a koji ujedno od ekoturizma preuzima princip kojim se promoviše ulaganje turističkog prihoda u zaštitu životne sredine, proširenu na očuvanje kulturne i istorijske baštine. Norveška je prva evropska zemlja koja je prije pet godina potpisala povelju National Geographic-a o geoturizmu. Kao pilot projekat Oslo je organizovao uključivanje lokalnog stanovništva u program turističke organizacije kojim se promovišu farme i ekološka hrana.

Geoturizam ima sinergetsku karakteristiku jer uključuje lokalne zajednice kojom se turistički proizvod obogaćuje jedinstvenim osobinama destinacije. Još jedan benefit geoturizma je što ima tendenciju zapošljavanja lokalnog stanovništva, i tako doprinosi ekonomskoj dobiti zajednice, a mještani dobijaju motiv više da preuzmu odgovornost za razvoj svoje destinacije. (foto: Morinj, Boka Kotorska)

Rješenje problema gradska vlast vidi u izgradnji spalionice na Brajićima, ali je ta ideja naišla na oštru osudu gradjana i nevladinog sektora.

Savo Martinović iz NVO Nezavisna gradjanska inicijativa kaže da se potpisinici peticije protive ne samo lociranju spalionice u Brajićima, već na području cijele opštine i susjednih gradova, jer je riječ o ekološkoj bombi – tehnologiji štetnoj po zdravlje ljudi i životnu okolinu, koja je zabranjena u mnogim razvijenim zemljama.

“Tehnologija spaljivanja smeća proizvodi štetan gas dioksin, koji je izuzetno otrovan i ulazi u lanac ishrane sa nesagledivim posledicama po cjelokupni živi svijet”, tvrdi Martinović.

Opštinski čelnici, medjutim, kažu da je spalionica jedino moguće rješenje za akutni ekološki problem ne samo Budve, već Kotora i Tivta.

“Osim što ćemo riješiti regionalni problem odlaganja smeća, imaćemo od spalionice i dodatne benefite kroz proizvodnju struje, sastojaka za proizvodnju gradevniskog materijala i grubi asfalt”, kaže odbornik DPS-a Djordjije Pinjatić.

I pored peticije koju su protiv spalionice potpisali mještani Brajića i Budve, Opština najavljuje da će početkom naredne godine početi baliranje za spalionicu, što znači presovanje otpada iz kojeg se crpe gasovi i tečnost, a potom se zaštićuje najlonom. Tako pripremljeno može u zatvorenom prostoru nekoliko godina čekati izgradnju spalionice, koja bi trebala biti gotova za dvije godine uz ulaganje od 35 miliona EUR.

Selektiranje otpada

Iako je za Budvu potrebno oko 500 kontejnera za selektivno odlaganje smeća, za sada ih u gradu ima svega dvadesetak. Zato se i ne može očekivati da se hotelijeri, ugostitelji, gradjani i brojni vikendaši – kao najveći proizvodjači otpada tokom sezone – naviknu na selektivno odlaganje metala, stakla, papira i PET ambalaže u posebne kontejnere. Dodatni problem su gradjevinari koji nekontrolisano izbacuju šut i gradjevinski otpad uz najprometnije turističke pravce. Ipak, nema podataka o tome da je iko kažnjen za sličan prekršaj. Poredjenja radi, ako kroz prozor automobila u nekoj od evropskih zemalja bacite opušak ili flašicu vode, platićete kaznu preko 100 EUR.